Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang chuyển dịch mạnh mẽ từ các thực thể vật chất sang các giá trị dựa trên tri thức, thông tin và mạng lưới, các lý thuyết kinh tế học cổ điển vốn dựa trên mô hình tác nhân duy lý (Rational Agent Model) ngày càng bộc lộ những hạn chế trong việc giải thích các hành vi phức tạp của con người.1 Sự thành công của một cá nhân hay một tổ chức trong xã hội hiện đại không còn chỉ được đo lường bằng bảng cân đối kế toán hay thu nhập ròng, mà phụ thuộc vào một hệ sinh thái các nguồn lực phi vật chất mà nhà xã hội học Pierre Bourdieu gọi là "các dạng vốn".2 Báo cáo này xây dựng một khuôn khổ phân tích liên ngành, kết hợp giữa xã hội học cấu trúc, kinh tế học hành vi và tư duy chiến lược quản trị kiểu McKinsey để làm sáng tỏ cách thức các dạng vốn phi vật chất chi phối hành vi, quyết định và sự phân tầng trong cấu trúc xã hội hiện đại.
Sự hiểu biết truyền thống về vốn thường bị giới hạn trong phạm vi kinh tế học tài chính, coi đó là các tài sản có thể chuyển đổi thành tiền mặt hoặc quyền sở hữu vật chất.2 Tuy nhiên, để hiểu được logic của thế giới xã hội, chúng ta phải thừa nhận rằng xã hội là "lịch sử được tích lũy".4 Nếu không coi trọng khái niệm tích lũy dưới mọi hình thức, chúng ta sẽ rơi vào cái bẫy của kinh tế học tân cổ điển, nơi con người được coi là những hạt nguyên tử rời rạc, hành động trong một không gian không có lực ma sát xã hội.4
Luận điểm cốt lõi của khuôn khổ này là các tác nhân xã hội không chỉ tối đa hóa vốn kinh tế (Economic Capital), mà thực chất đang tối đa hóa một hàm số của Vốn Tổng thể (
). Hàm số này bao gồm bốn biến số chính: Vốn Kinh tế (
), Vốn Văn hóa (
), Vốn Xã hội (
) và Vốn Biểu tượng (
).2
Lý do của việc mở rộng khái niệm vốn nằm ở khả năng giải thích các hành vi dường như "phi lý" dưới góc độ kinh tế học thuần túy.1 Tại sao một sinh viên lại dành hàng ngàn giờ học một loại nhạc cụ cổ điển dù biết chắc chắn sẽ không trở thành nghệ sĩ chuyên nghiệp? Tại sao một doanh nhân lại quyên góp hàng triệu đô la cho một bảo tàng thay vì tái đầu tư vào sản xuất? Dưới lăng kính của mô hình Vốn Tổng thể, đây không phải là chi phí tiêu dùng đơn thuần, mà là sự đầu tư có chiến lược vào vốn văn hóa và vốn biểu tượng để tạo ra các lợi thế dài hạn trong tương lai.4
Kinh tế học cổ điển giả định rằng con người luôn đưa ra quyết định dựa trên thông tin hoàn hảo để tối đa hóa lợi ích cá nhân.1 Ngược lại, kinh tế học hành vi và xã hội học Bourdieu chỉ ra rằng con người bị giới hạn bởi năng lực nhận thức (bounded rationality) và bị chi phối bởi "tập tính" (habitus) – hệ thống các khuynh hướng được hình thành từ quá trình tích lũy vốn trong quá khứ.1