TÂM LÝ HỌC CONTENT PHẦN 2.2: ĐI VÀO SÂU TRONG NỘI TÂM – MA TRẬN TIÊU ĐỀ PHƯƠNG TÂY VS. PHƯƠNG ĐÔNG VÀ CHIẾN LƯỢC CON NGỰA THÀNH TROY

LỜI MỞ ĐẦU: SỰ SỤP ĐỔ CỦA NHẬN THỨC VÀ BẢN CHẤT CỦA SỰ CHI PHỐI

Chúng ta quay lại đây để bàn tiếp về một thực tế trần trụi: thế giới nội tâm của con người không phải là một lâu đài kiên cố của lý trí, mà là một hệ thống đầy rẫy những vết nứt của tâm hồn, những khoảng đứt gãy của tâm trí [1, 16]. Chúng ta đã đi qua Phần 2.1 với việc bóc tách những ảo tưởng về sự thống nhất của ý thức. Ở Phần 2.2 này, tôi sẽ đưa các bạn đi sâu hơn nữa vào mê cung nội tâm thông qua bản đồ chi tiết của 12 tâm lý ngầm ẩn (hay còn gọi là 12 đức của nội tâm) [1, 16, 17].

Tôi sẽ phơi bày trước mắt các bạn hai ma trận chiến đấu kinh điển của người làm ngôn từ: Ma trận Tiêu đề phương Tây (Outside-Out) – cuộc chiến của những kẻ nổ to nhất [18]; và Ma trận Nội dung phương Đông (Inside-In) – nơi kẻ nào dễ thương hơn, chạm được vào khao khát kết nối của con người sẽ giành chiến thắng tuyệt đối [18, 61].

Nhưng trước khi bắt đầu, tôi phải cảnh báo các bạn: Hành trình đi vào nội tâm của con người là hành trình gần như không có lối về [82]. Khi các bạn dấn sâu vào việc thấu hiểu và điều khiển những tổn thương của kẻ khác, các bạn đang thực hiện một cuộc phiêu lưu đầy rủi ro mà cái giá phải trả có thể là chính sự thanh sạch và bình yên trong tâm hồn mình [82, 84]. Hãy sử dụng những kiến thức này với sự cẩn trọng và tỉnh táo tối đa.

CHƯƠNG 1: PHÂN RÃ 12 TÂM LÝ NGẦM ẨN THEO 3 GIAI ĐOẠN CUỘC ĐỜI

Mỗi con người chúng ta không sống trong một trạng thái tâm lý duy nhất. Trong chúng ta luôn có ba con người sống song song: Đứa trẻ của quá khứ, Chàng thanh xuân của những khát vọng, và Người trưởng thành của thực tại giàu nghèo và danh vọng [17]. Mỗi giai đoạn này đều để lại những vết thương tâm lý vĩnh viễn, tạo thành 12 trạng thái ngầm ẩn chi phối toàn bộ hành vi mua hàng của chúng ta [16, 17].

                 HỆ THỐNG 12 TÂM LÝ NGẦM ẨN (12 ĐỨC NỘI TÂM)
 ┌───────────────────────────────────┼───────────────────────────────────┐
 │                                   │                                   │
▼                                   ▼                                   ▼
GIAI ĐOẠN ẤU THƠ (Đứa Trẻ)        GIAI ĐOẠN THANH XUÂN (Thanh Niên)     GIAI ĐOẠN TRƯỞNG THÀNH (Đỉnh Cao)
 ├── 1. Tự tôn (Hate comparison)     ├── 5. Muốn kết giao                  ├── 9. Khao khát tài sản
 ├── 2. Tự ái (Hate rejection)       ├── 6. Muốn thân thiết                ├── 10. Khao khát thành tựu
 ├── 3. Tự ti (Feel inferior)        ├── 7. Muốn yêu thương                ├── 11. Thèm khát được ủng hộ
 └── 4. Tự hạ thấp (Self-doubt)      └── 8. Muốn động chạm                 └── 12. Thèm khát được tôn vinh

1. Giai đoạn Ấu thơ (Con người Đứa trẻ): Sự thiếu hụt thông tin và những triệu chứng cận biên

Đứa trẻ trong sâu thẳm chúng ta về căn bản là không có thông tin và không có khả năng khống chế thông tin [1, 2]. Do đó, sâu thẳm trong chúng ta luôn tồn tại một cảm giác mơ hồ, bất an rằng chúng ta chẳng biết gì về thế giới xung quanh cả [1]. Từ sự thiếu hụt nền tảng này, kết hợp với các tương tác thời thơ ấu, 4 trạng thái lệch lạc xuất hiện [1, 2]:

• Tự tôn: Coi mình là nhất, ghét bị so sánh [17]. Khi bị so sánh, đứa trẻ lập tức dựng lên hàng rào phòng thủ.
• Tự ái: Tự yêu mình một cách thái quá, dễ bị tổn thương cực độ khi bị từ chối hoặc bị bác bỏ [2, 17].
• Tự ti: Tự thấy mình thua kém người khác và tự động lùi bước trước mọi thử thách [2].
• Tự hạ thấp: Dù làm tốt việc gì và được người khác khen ngợi, trong lòng họ vẫn nghi ngờ giá trị bản thân, quen miệng nói: "Em cũng làm bình thường thôi" [3].

Sự kết hợp giữa các vết thương ấu thơ này (đặc biệt là tự tôn và tự ái) do thiếu thông tin và thiếu quan hệ sẽ đẩy con người vào hai trạng thái triệu chứng cận biên [2, 3]:

• Triệu chứng Ám ảnh (Obsession): Là một suy nghĩ cứ trờn vờn mãi trong đầu không thể dứt ra được [2]. Khi một ý niệm được gieu vào đầu một kẻ thiếu thông tin nhưng có tự tôn cao, nó sẽ tự lặp lại như một vòng lặp vô tận [2].
• Rối loạn lo âu lan tỏa (Generalized Anxiety Disorder): Xuất hiện từ nền tảng của tự ti và tự hạ thấp [3]. Đây là cảm giác luôn thấy có chuyện gì đó bất ổn, có gì đó cần phải lo lắng nhưng hoàn toàn không biết cụ thể là chuyện gì [3]. Họ làm xong việc này liền lo lắng phải làm việc tiếp theo, uống xong cốc nước vẫn thấy lòng bất an [3].

Ví dụ thực tế về trò lừa dựa trên sự thiếu thông tin: SS Phone