Implicate Order / Trật tự mờ ẩn

+++

Tư duy vật lý học trong một chừng mực nào đó phụ thuộc vào các giác quan hạn chế của con người. Ngay cả ý thức của con người cũng chỉ vươn tới được các tầng nông cạn của thực tại. Khoa học dựa trên căn bản của tư duy logic – một công cụ cũng tỏ ra có sức mạnh hạn hẹp. Thế mới có câu: Tôi TƯ DUY tức là tôi tồn tại.
Nhiều truyền thống THIỀN chủ trương: muốn trực nhận được cái “bản lai diện mục” của thực tại thì phải TẮT tất cả các giác quan, kể cả ý thức và tư duy logic. Tức là : dùng Tâm mà trực nhận. Trong trường hợp này thì câu nói đúng sẽ là: Tôi KHÔNG TƯ DUY tức là tôi tồn tại.
Bằng các giác quan, ý thức, tư duy logic chúng ta thấy và chỉ thấy (một cách không đầy đủ) được cái “trật tự sáng tỏ” của thế giới nhị nguyên, mà không thấy được cái “trật tự mờ ẩn”. Bằng THIỀN, chúng ta sẽ thấy được cái “trật tự mờ ẩn” của thế giới nhất nguyên, phi logic. Có lẽ đấy mới là bản chất của thực tại tối hậu “bất khả tư nghì”. Người biết (thì) không nói (ra được), người nói (thì thực ra là) không biết (gì). Ngôn ngữ, tư duy của con người có giới hạn của nó, không vươn xa được.
Trên đây mới chỉ là một số ý kiến bột phát và rất sơ khai, mong các bạn cùng thảo luận.

+++

The American physicist David Bohm (1917-1992) believed that the persistent failure to unified physics exposes the limits of our current way of thinking. What is needed is not a brilliant new idea or a novel piece of mathematics. The issue is much deeper than piecing together a unified theory of relativity and quantum theory. It involves changing our way of thinking about the physical world. As Bohm put it, what is required is a new order to physics.

+++

Nhà vật lý Mỹ David Bohm (1917-1992) tin rằng sự thất bại kéo dài dai dẳng trong việc thống nhất vật lý đã để lộ ra giới hạn của phương pháp tư duy khoa học hiện nay của chúng ta. Cái cần thiết lúc này không phải là một ý tưởng mới thông minh sáng suốt hoặc một thứ toán học mới. Vấn đề được đặt ra sâu sắc hơn rất nhiều so với việc lắp ghép các mảnh của thuyết tương đối và thuyết lượng tử lại với nhau để tạo nên lý thuyết thống nhất. Điều này liên quan tới việc thay đổi suy nghĩ của chúng ta về thế giới vật lý. Như Bohm đã diễn tả, đòi hỏi hiện nay là một trật tự mới đối với vật lý….

+++

Đó là trích đoạn mở đầu đề mục “Một trật tự mới đối với vật lý” trong Chương III cuốn “Từ xác định tới bất định” của David Peat (NXB Tri Thức 2011, bản dịch của Phạm Việt Hưng).

Cái mà David Bohm mô tả như một “trật tự mới” của thế giới vật lý, thì theo tôi hiểu, đó là một THẾ GIỚI MỚI, bao gồm thế giới con người có thể tiếp cận được, chứng kiến được (thế giới vật lý như ta đã biết) và thế giới mờ ẩn mà con người không hoặc chưa tiếp cận được, nhưng có thể suy đoán ra sự tồn tại của nó thông qua những biểu lộ gián tiếp.

Thế giới vật lý thông thường được gọi là “trật tự sáng rõ” (explicate order) [1] – trật tự lộ ra dưới dạng vật lý mà con người có thể cảm nhận được bằng giác quan và máy móc, có thể mô tả nó bằng toán học, các phương trình,… Trong khi đó “trật tự mờ ẩn” (implicate order) là thế giới vật lý rộng hơn, bao gồm thế giới vật lý thông thường, hay nói cách khác, thế giới vật lý thông thường là trật tự mờ ẩn lúc nó lộ ra sáng rõ cho chúng ta thấy. Thế giới mờ ẩn có lúc ẩn, lúc hiện. Lúc ẩn là lúc chúng ta không nhận thức được.

Chúng ta chỉ có thể nhận thức nó khi nó lộ ra, tương tác với giác quan của chúng ta. Sự lộ diện đó có thể lúc thế này, lúc thế khác, vì thế chúng ta có thể thấy thế giới vật lý của chúng ta có những hiện tượng mâu thuẫn. Chẳng hạn hạt lượng tử có lúc lộ ra bản chất hạt, có lúc lộ ra bản chất sóng. Nhưng thực ra cả hai bản chất đó đều là đặc trưng của cùng một hiện thực. Vấn đề là hiện thực đó lúc ẩn, lúc hiện, và mỗi lúc hiện ra một khác. Những khái niệm này là hết sức mới lạ, nhưng nếu chấp nhận nó chúng ta có thể giải thích được rất nhiều mâu thuẫn trong thế giới tự nhiên. Vậy xin trân trọng giới thiệu với độc giả ý kiến của David Peat về vấn đề này qua một số trích đoạn sau đây.

+++